Polski porządek prawny przewiduje możliwość wystąpienia przez najbliższych członków rodziny z roszczeniem o zadośćuczynienie za śmierć poszkodowanego zmarłego. Rozważając powództwo warto wcześniej zapoznać się z dotychczasowym orzecznictwem sądów powszechnych w tej materii. Wiedza taka pozwala dokonać racjonalnej oceny skuteczności naszego powództwa oraz przewidzieć możliwą wysokość przyznanego zadośćuczynienia.

Podstawy prawne – Kto może ubiegać się o zadośćuczynienie?

Zgodnie z art. 446 § 4 k.c. sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym, roszczenie o zadośćuczynienie ma na celu udzielenie pomocy w dostosowaniu się członkom rodziny zmarłego do nowej rzeczywistości oraz złagodzić cierpienia wywołane utratą osoby bliskiej.

Zdaniem Sadu Rejonowego dla m. stołecznego Warszawy w Warszawie (wyrok z dnia 28 grudnia 2015 r., sygn. II C 2097/14), osoba uprawniona do zadośćuczynienia musi być osobą zaliczoną do kręgu najbliższej rodziny, czyli zstępnym, wstępnym w bliskim stopniu, krewnym bocznym, powinowatym. Dlatego też, zdaniem sądu, dla wykładni pojęcia najbliższego członka rodziny, istotne są kryteria jak blisko zmarły był spokrewniony lub spowinowacony z dochodzącym zadośćuczynienia oraz czy i jakie wiązały go z nim relacje uczuciowe. 

Jak polskie sądy orzekają w przypadkach roszczenia o zadośćuczynienie za śmierć?

1. Wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 14 listopada 2018 r. IC 235/18

W dniu 10 listopada 2016 r. w miejscowości S. doszło do zderzenia dwóch samochodów osobowych. Kierujący T.S. samochodem osobowym GOLF zginął na miejscu. Całkowitą winę za spowodowanie wypadku ponosiła U.P. kierująca samochodem MERCEDES.  W oparciu o art. 446 § 4 kc. z roszczeniem o zadośćuczynienie wystąpiła żona zmarłego. Zakład ubezpieczeń, do którego zgłosiła szkodę na podstawie art. 446 § 4 kc. wypłacił jej zadośćuczynienie w wysokości 25 tys. zł. 

Śmierć męża, z którym małżeństwo trwało 40 lat wywołała u poszkodowanej ostrą reakcję na stres, wymagającą konsultacji z psychologiem oraz stałego wsparcia rodziny. Na skutek śmierci męża straciła wsparcie, poczucie bezpieczeństwa i miłości. Czuje się samotna i bezsilna. Przechodzi przez głęboką żałobę. Pogorszenie sytuacji życiowej przejawia się nie tylko w utracie dochodów ale także w utracie świadczeń z zakresu wzajemnej pomocy, opieki, wsparcia w załatwianiu spraw życia codziennego. Podejmując decyzję o wysokości zadośćuczynienia Sąd wziął pod uwagę także okoliczność, że doznana przez poszkodowaną krzywda po śmierci męża jest poważna. Poszkodowana po wypadku nie mogła normalnie funkcjonować, rozpaczała. Cierpiała na bezsenność, czuła lęki przed samotnością. Małżonkowie stanowili szczęśliwą, kochająca się parę, wzajemnie się wspierającą.  Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności Sąd zasądził na rzecz poszkodowanej zadośćuczynienie w wysokości 100 tys. zł.

Zasądzona kwota była zatem czterokrotnie wyższa od przyznanej przez zakład ubezpieczeń.

1. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2022 r. IACa 166/21

W dniu 7 grudnia 2016 r. doszło do wypadku samochodowego w wyniku którego pasażerka tego samochodu, matka dwójki nieletnich dzieci, na skutek odniesionych obrażeń ciała zmarła.

Postanowieniem Sądu mąż zmarłej i ojciec dwójki dzieci został pozbawiony władzyrodzicielskiej nad dziećmi – matka wychowywała córkę i syna samotnie. Po śmierci matki dzieci reagowały szokiem i rozpaczały.  Jak podkreśla Sąd w uzasadnieniu, przeżycia dziecibyły ogromne, nagle pozostały same ze swą rozpaczą. Dla dzieci został ustanowionyopiekun prawny. Poszkodowane dzieci uczyły się (w dacie wyrokowania) w szkole średniej.   

Pismem z dnia 23 grudnia 2016 r. poszkodowane dzieci wystąpiły do ubezpieczyciela ozadośćuczynienie po 600 tys. zł. każde. Zakład ubezpieczeń wypłacił każdemu z nich po 35 tys. zł. Sad zasądził dodatkowo na rzecz każdego z dzieci po 85 tys. zł.

1. Wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 11 kwietnia 2018 r. IC 293/17

Wypadek w związku z którym poszkodowana została matka, siostra i brat miał miejsce prawdopodobnie na początku 2000 r. Sąd nie podaje daty wypadku, ale przypuszczalnym terminem był rok 2000 skoro postanowienie prokuratora o umorzeniudochodzenia nosi datę 13 marca 2000r.

W wypadku jako pasażer śmierć poniósł syn powódki, brat powódki i powoda. Wchwili wypadku poszkodowany miał 18 lat, był uczniem 4 klasy liceum ogólnokształcącego. Matka na skutek śmierci syna wycofała się z życia zawodowego- nie powróciła do pracy, z życia towarzyskiego i korzystała z porad psychologa. Jej przeżycia były bardzo trudne.

Poszkodowany brat zmarłego w czasie postępowania sądowego ukończył studia inżynierskie i podjął pracę w Warszawie. Śmierć brata rzutuje jednak na jego całe życie.

Siostra zmarłego ukończyła studia farmaceutyczne i podjęła pracę w Warszawie. Nie założyła rodziny i nie ma sprecyzowanych planów na przyszłość. Przeżycia brata i siostry zmarłego były tak samo traumatyczne jak ich matki. 

Zakład ubezpieczeń, do którego została zgłoszona szkoda przyznał matce zmarłego syna w wysokości 15 tys. zł. a poszkodowanym siostrze i bratu po 6.tys. zł. 

Sąd mając na względzie rozmiar doznanej krzywdy i rozmiar ich cierpień, zasądził na rzecz matki tytułem zadośćuczynienia kwotę 120 tys. zł. oraz na rzecz brata i siostry po 69,1 tys. złotych.